چرا هزاران سال پیش، روستای ما «دیولق» نامیده شد؟
۱ اسفند ۱۳۸۳ ساعت ۱۶:۱۸
کلمه «دیولق» با «دیولاخ» (اهرمن‌لاخ) هم‌ریشه است و «جا و مقام دیو» را گویند؛ چراکه «لاخ» به معنی مکان است، همچون سنگلاخ، رودلاخ و...
این معنا به خاطر آن است که در دیولق غاری وجود داشت که روستاییان از زمان‌های قدیم معتقد بودند آنجا جایگاه دیوان است و نام دیولق از زمان زرتشت سوم رایج بوده و حتی هم‌اکنون نیز در منطقه با همین نام شناخته می‌شود. البته این نام در منطقه با گویش‌های مختلفی بیان می‌شود، مانند «دیوله» و «دوله» و...
اسم این روستا در شناسنامه‌ها «دولق» ثبت شده است و احتمالاً توسط ثبت احوال زمان رضاشاه، حرف «ی» از قلم افتاده است؛ یعنی «د...ولق».
نام روستا در نقشه‌ها معمولاً به صورت فرانسویِ «Dioulagh» نوشته می‌شود که این لغت نیز در تلفظ، آمیخته‌ای از کلمه ترکی و فرانسوی است. قسمت اول کلمه، یعنی «Diou»، به معنی دیو است. هر سه کلمه «دیولق»، «دیوله» و «دوله» شامل تلفظ «دیو» یا «دو» هستند؛ «دو» همان «دیو» است که در محل این‌گونه تلفظ می‌شود.
به قول آقای دارا نجفی، روزنامه‌نگار اردبیلی، پیکار زرتشت سوم با دیوها در دیولق بوده است.
البته بعضی‌ها معتقدند که دیولق فقط ۲۵۰ سال قدمت دارد. شاید منظورشان این است که حدود دویست و پنجاه سال است که آنجا محل سکونت شده است و پیش از آن، چون مردم آنجا را محل سکونت دیو و پری می‌دانستند، کسی جرئت نمی‌کرد در آنجا ساکن شود؛ هرچند این نظریه بعید به نظر می‌رسد، چراکه وجود تعداد زیادی از قبرهای اوغوز در روستای دیولق نشانگر آن است که سکونت در آنجا قدمت طولانی‌تری داشته است. بنابراین روستای دیولق جزو روستاهای باستانی به شمار می‌رود.
ضمناً در زمان‌های قدیم، به علت نبود بانک، برای اینکه طلا، جواهر و اموال باارزش در امان باشد، آن‌ها را زیر خاک مخفی می‌کردند و شایع می‌کردند که در آنجا دیو یا اژدها وجود دارد یا اینکه فلان امامزاده در آنجا مدفون است تا مردم، از ترس دیو و اژدها یا به خاطر حرمت مدفن امامزاده‌ها، این‌گونه اماکن را تخریب نکنند و سرمایه‌های روستاییان محفوظ بماند.
به همین جهت، در گوشه‌گوشه کشورمان اسامی روستاهایی که با کلمه «دیو» شروع می‌شوند زیاد است؛ مانند «دیودره»، «دیورود»، «دیوکلا»، «دیوزند»، «دیودشت» و...
همچنین روستاهایی که امامزاده‌های جعلی دارند کم نیستند، چراکه برخی از آن‌ها نه شجره‌نامه‌ای دارند و نه سند معتبر و قابل اعتمادی.
خلاصه، روستای همجوار دیولق نیز که «دیوله‌سر» گفته می‌شود، می‌تواند شامل توضیحات فوق باشد؛ با این تفاوت که «دیوله» و «دیوله‌سر» مانند «علیا» و «سفلا» در برخی روستاهای دیگر است؛ چراکه در زمان‌های گذشته به دیوله‌سر، «دیولق سفلا» یا «دیولق‌سر» می‌گفتند.
ناگفته نماند که در زمان‌های قدیم، یکی دیگر از راه‌های گمراه کردن تبهکاران برای جلوگیری از دستبرد به اموال این بود که شایع می‌کردند فلان روستا گنج‌های باارزشی دارد تا ذهن مردم متوجه آنجا باشد. در دیولق نیز بیشتر از شایعات مربوط به دیو و اژدها استفاده شده است.
تغییر نام روستاها
در زمان رضاشاه، برای یکسان‌سازی، تلاش شد بسیاری از اسامی و عناوین محلی تغییر کند و قومیت‌ها و هویت‌های محلی که طبق آیات قرآن کریم از نشانه‌های قدرت خداوند هستند، تضعیف شوند. اسامی بسیاری از روستاها نیز فارسی‌سازی شد و در شناسنامه‌ها با تغییر یا حذف حروف، به شکل نادرست ثبت گردید.
اما در منطقه آذربایجان و بسیاری از روستاهای میهنمان، خوشبختانه مردم همچنان آن‌ها را با همان نام‌های باستانی می‌شناسند؛ مانند «دیوله‌سر» که در شناسنامه «دولت‌سرا» ثبت شده و «دره‌وار» که در شناسنامه «درآباد» ثبت شده است. همچنین «دیولق» که در شناسنامه‌ها «دولق» ثبت شده است.
باز هم جای شکر دارد که برخلاف اراده مستکبران و خودخواهان آن دوره، اصالت و تاریخ روستاهای میهن عزیزمان از بین نرفت.
نکته جالبی که مرحوم بابا صفری در کتاب «اردبیل در گذرگاه تاریخ» در این زمینه بیان می‌کند، این است که رضاشاه برای اینکه زبان‌های محلی را از بین ببرد، بسیاری از کارمندان و آموزگاران فارسی‌زبان را از مناطق مختلف ایران به اردبیل منتقل کرد تا زبان و فرهنگ مردم منطقه را تغییر دهند؛ اما خوشبختانه فارسی‌زبانان بعد از سال‌ها، به جای اینکه زبان و فرهنگ آذری‌ها را تغییر دهند، زبان و فرهنگ خودشان تغییر کرد و این موضوع به خاطر تعصب و وطن‌دوستی اجدادمان بود که تاریخ و فرهنگ روستاهای ما همچنان باقی مانده و نسبت به مناطق دیگر کشورمان آسیب زیادی ندیده است.
۱. «دیولق» کلمه‌ای ترکی است که در لغت‌نامه دهخدا، از نظر لغوی با لهجه‌ای دیگر، یعنی «دیولاخ» (محل دیو) و از نظر اسم خاص نیز به عنوان «ده دیولق» ثبت شده است.
۲. مانند: «دیودره»، «دیورود»، «دیوکلا»، «دیوزند»، «دیودشت» و...